Ogród Królewski spod Jerozolimy znów pełen życia

„Założyłem sobie ogrody i parki i zasadziłem w nich różnego rodzaju drzewa owocowe” – wspominał refleksyjnie król Salomon o swoich licznych przedsięwzięciach (Kazn. 2:5).

Od wieków ogrody były rozkoszą monarchów i nie inaczej było z władcami panującymi w Jerozolimie. Jednak poza nielicznymi wzmiankami, niewiele wiadomo o ogrodach z czasów biblijnych.

Z pomocą przyszła archeologia. Kilka lat temu badacze z Uniwersytetu w Tel Awiwie ogłosili, że odkryli w Ramat Rachel pod Jerozolimą pozostałości imponującego ogrodu królewskiego z czasów Pierwszej Świątyni. Teraz przedstawili wyniki badań skamieniałych pyłków, które pomagają wyobrazić sobie, jakie rośliny tworzyły ten park.

Ramat Rachel (pol. Wzgórza Racheli) to płaskowyż na południowych przedmieściach Jerozolimy, leżący tuż przy drodze prowadzącej do Betlejem, w kierunku miejsca tradycyjnie uważanego za grobowiec Racheli. Na pięknie położonych wzgórzach funkcjonuje kibuc założony w 1926 roku oraz hotel o tej samej nazwie.

Ramat Rachel miał wyjątkowe szczęścia dla odkryć archeologicznych. Wykopaliska rozpoczęto tam już w latach 30-tych, a prowadzili je najwybitniejsi izraelscy archeolodzy, min. Beniamin Mazar, Yohanan Aharoni, Jigael Jadin i Gabriel Barkay.

Odsłonili oni w tym miejscu ślady królewskiego pałacu datowanego co najmniej na VII wiek p.n.e. oraz pochodzące z tamtego okresu zabytki. Ważne są zwłaszcza licznie odkryte uchwyty dzbanów z odciskami pieczęci, na których można znaleźć charakterystyczny zwrot LMLK (hebr. la melek, dla króla). Archeolodzy zazwyczaj łączą te pieczęcie z judzkim królem Ezechiaszem.

Od roku 2004 w Ramat Rachel prowadzą wykopaliska badacze z Uniwersytetu w Tel Awiwie, którymi kieruje prof. Oded Lipschits. Wspierają ich archeolodzy z Uniwersytetu w Heidelbergu.

Podczas tych wykopalisk szczególnie interesujące okazało się odkrycie rozbudowanego systemu zbiorników i kanałów wodnych, który nie ma swojego odpowiednika w całym Izraelu. Podobne rozwiązania znane są chociażby w Mezopotamii.

Archeolodzy uważają, że jest to pozostałość po rozległym pałacowym ogrodzie, który był nawadniany zmyślną siecią irygacyjną. Woda w tym parku płynęła strumieniami, kanałami i tunelami, wpływała do basenów i przepływała przez zdobione wodospady. System wykorzystywał wodę deszczową oraz źródła artezyjskie.

Ogród królewski w Ramat Rachel był najbardziej imponującym miejscem starożytnego kompleksu pałacowego. Widać go było z zachodu, północy i południa.

Znalezione zabytki wskazują, że ogród był używany w czasach Królestwa Judy (okres wpływów asyryjskich i babilońskich) oraz po powrocie Żydów z niewoli babilońskiej w okresie perskim. Na razie nie odkryto żadnych śladów jego używania po IV w. p.n.e.

Wcześniej archeolodzy mogli się tylko domyślać, jaka roślinność zdobiła park. Co prawda dzięki współczesnej technice można odtworzyć szatę roślinną sprzed wieków na podstawie skamieniałych nasion lub pyłków, ale wskutek utleniania te nie zachowują się w takim miejscu jak Ramat Rachel.

A jednak uczonym izraelskim dopisało szczęście. Okazało się, że pod warstwą tynku, którą położono na mokro podczas odnawiania lub remontu instalacji wodnej, zachowały się skamieniałe pyłki roślin rosnących niegdyś w tym królewskim ogrodzie. Dzięki temu zespołowi prof. Lipschitsa udało się niemal odtworzyć ten starożytny rajski zakątek.

W próbkach sięgających czasów perskich (V i IV wiek p.n.e.) zespół odnalazł nasionka miejscowych drzew owocowych, roślin ozdobnych i drzew przywiezionych z dalekich krain. Jak wyjaśniła Dafna Langgut, palinolog (ekspert od pyłków) na Uniwersytecie w Tel Awiwie: „To bardzo wyjątkowy zbiór pyłków”.

Na przykład uczeni przekonali się, że w parku rosły wierzby i topole, więc drzewa, które wymagają dobrego nawodnienia, by przetrwać w warunkach ogrodowych.

Odkryli również pyłki roślin ozdobnych, takich jak mirt i lilia wodna, rodzimych drzew owocowych, w tym winorośli, figowca pospolitego i oliwki oraz drzew importowanych, takich jak cytryna, perski orzech, cedr Libanu i brzoza. Naukowcy sądzą, że egzotyczne rośliny przywożono do Jerozolimy z różnych zakątków imperium, żeby zaafiszować potęgę władzy perskiej.

Prof. Oded Lipschits zauważa, że importowane rośliny wywarły wpływ na region i judaizm. Na przykład drzewo cytrynowe, które zadebiutowało w Izraelu w tym ogrodzie utorowało sobie drogę do tradycji żydowskiej. Jego owoce są wykorzystywane podczas obchodów Święta Namiotów (Sukkot).

Trudno jednak powiedzieć, czy królewski park w Ramat Rachel można utożsamić z jakimś ogrodem wspomnianym w Biblii.

W czasach Królestwa Judy w Jerozolimie znany był Ogród Królewski, obok którego król Sedekiasz uciekał przed Babilończykami. Znajdował się on na południowy wschód od miasta, tuż za jego murem. W czasach panowania perskiego dalej nazywano to miejsce tak samo (2 Król. 25:4; Neh. 3:15).

Józef Flawiusz wspomina o miejscu Etam, „pełnym rozkosznych ogrodów i strumieni”, odległym około 15 km od miasta. Podobno Salomon często wybierał się tam rydwanem na przejażdżki (Dawne dzieje Izraela, VIII, VII, 3). Być może w okolicy były też inne ogrody i parki, co właściwie potwierdza powyższa wypowiedź Salomona. W I wieku najbardziej znanym był ogród Getsemani na zboczach Góry Oliwnej.

Trzeba też wspomnieć, że najpiękniejsze nawiązania do roślin ogrodowych znajdują się w miłosnej Pieśni nad Pieśniami, biblijnej księdze również przypisywanej Salomonowi.

W takim właśnie pięknym miejscu pasterz szuka swej ukochanej: „Zstąpiłem do ogrodu orzechowego, aby zobaczyć młode pędy w dolinie, aby zobaczyć, jak kwitnie szczep winny, jak pączkują drzewa granatu” (PnP 6:11).

Ponadto mnóstwo innych drzew oraz roślin owocowych i ozdobnych wymienia zakochany pasterz w poetyckim opisie pięknej Sulamitki, którą przyrównuje do „zamkniętego ogrodu” (PnP 4:12-16). Jest w tym opisie wszystko, co z pewnością można było znaleźć w ogrodzie w Ramat Rachel – cień drzew, smak owoców, aromat ziół, piękno kwiatów, chłód źródlanej wody, szmer strumieni i przyjemny powiew wiatru.

Archeologia i palinologia w zaskakujący sposób potwierdzają prawdziwość poetyckich strof z Biblii.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Archeologia, Biblia, Bliski Wschód, Izrael, Jerozolima, Persja i oznaczony tagami , , , , , , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.