Najstarszy dowód obecności Żydów na Półwyspie Iberyjskim

Niedawno znaleziona w Portugalii marmurowa płyta z hebrajskim napisem „Jechiel” jest najdawniejszym archeologicznym dowodem obecności Żydów na Półwyspie Iberyjskim.

Płyta o wymiarach 40 na 60 cm, zapewne nagrobna, datowana jest na okres przed 390 rokiem n.e. Niemieccy archeolodzy z Uniwersytetu w Jenie znaleźli ją podczas wykopalisk w willi z czasów rzymskich niedaleko miasta Silves w południowej Portugalii.

Badacze spodziewali się na płycie nagrobnej znaleźć łaciński napis, ale z zaskoczeniem odkryli słabo czytelną inskrypcję w nieznanym języku, jak się okazało po długich badaniach, hebrajskim. Specjaliści są pewni, że napis zawiera biblijne imię „Jechiel”. Pozostały tekst jest jeszcze nieodczytany.

O obecności jakiejś ilości Żydów w Iberii około 300 roku wiadomo z dokumentów i zapisków historycznych, które mówią o ich konflikcie z chrześcijanami. Nie było jednak na to dowodów materialnych z epoki.

Do tej pory najdawniejsze znalezisko dotyczące populacji żydowskiej w Hiszpanii i Portugalii sięgało końca V wieku. Była to również płyta nagrobna z łacińską inskrypcją i wizerunkiem menory – siedmioramiennego świecznika – która pochodziła z 482 roku n.e.

Inskrypcje hebrajskie pojawiają się dopiero od VI lub VII wieku, gdy po upadku cesarstwa zachodniego zanikają represje rzymskie wobec Żydów. Jak wiadomo, stworzyli oni z czasem na Półwyspie Iberyjskim silną społeczność, która istniała do ich wygnania stamtąd w latach 1492-97. Późniejsi Żydzi sefardyjscy mówili językiem ladino, który zalicza się do języków romańskich, wywodzących się z ludowej łaciny, podobnie jak hiszpański i portugalski.

Datę odkrytej marmurowej tablicy określono na podstawie badań radiowęglowych kości poroża znalezionej w tej samej warstwie gruzu. Ustalono wiek kości na około 390 rok n.e. Płyta musiała powstać jakiś czas przed tym rokiem. Jej wczesny wiek jest dużym zaskoczeniem dla badaczy.

Interesujące jest również użycie liter i zapewne języka hebrajskiego do zapisu imienia zmarłego na tablicy nagrobnej. Żydzi w tamtym czasie używali bowiem łaciny ze względu na możliwe kłopoty od niechętnych władz rzymskich. Odkrywcy przypominają, że nigdy wcześniej nie dokonano żydowskiego odkrycia w rzymskiej willi.

Największą zagadką dla archeologów jest obecnie tożsamość mieszkańców willi w Silves. Znalezisko wskazuje, że mieszkać tam razem mogli zarówno Rzymianie, jak i Żydzi. Jest to pierwsze takie odkrycie, które może wskazywać na zachodzący przełom w relacjach między obiema społecznościami. Badacze podkreślają, że prędzej można się było tego spodziewać w mieście niż w wiejskiej willi.

Archeolodzy z Uniwersytetu Friedricha Schillera w Jenie przez trzy lata badali pozostałości tego budynku. Do tej pory odsłonęli około 160 metrów kwadratowych. Jednak hebrajska inskrypcja zmienia dotychczasowy punkt widzenia i skłania do dalszych badań archeologicznych nad początkami bytności Żydów na zachodnich krańcach Europy.

Imię Jechiel (lub Jehiel) nosiło około dziesięciu mężczyzn wymienionych w Biblii, między innymi muzyk z czasów Dawida i syn króla Jozafata. Jest to też znane imię żydowskie w późniejszych czasach. Imię to oznacza „Bóg żyje”, „Niech Bóg żyje” lub „Oby żył, Boże!”.

Warto przypomnieć, że do Hiszpanii planował udać się w podróż misjonarską apostoł Paweł, jako Żyd znany pod imieniem Saul z Tarsu (Rzymian 15:23, 24, 28). Nie wiadomo, czy tam dotarł, choć List Klemensa Rzymskiego z ok. 95 roku sugeruje, że taka podróż się odbyła.

Niektórzy bibliści uważają, że z wybrzeżami hiszpańskimi można utożsamić wiele razy wymienianą w Biblii krainę Tarszisz (greckie Tartessos). Do tego kraju płynął swego czasu hebrajski prorok Jonasz, choć tam nie dotarł.

Zatem sporadyczne kontakty Żydów z Półwyspem Iberyjskim były możliwe i mogły sięgać okresu dużo wcześniejszego.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Archeologia, Rzym i oznaczony tagami , , , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.