Archeologiczne ślady wygnania Hyksosów z Egiptu

tjaruNiedawne odkrycia na stanowisku Tell el-Habua rzucają nowe światło na ważny w historii starożytnego Egiptu moment uwolnienia się spod władzy Hyksosów i ustanowienia w całym państwie rządów słynnej XVIII dynastii.

Hyksosi byli zachodnioazjatyckim ludem, który w tzw. II Okresie Przejściowym (XVIII/XVI wiek p.n.e.) przejął kontrolę nad całym Dolnym (Północnym) Egiptem. Wyganie ich z Delty przez faraona Ahmose zapoczątkowało epokę Nowego Państwa, okres największej potęgi i rozwoju Egiptu.

Stanowisko Tell el-Habua (lub Tell Huba), położone w pobliżu Kanału Sueskiego, kryje w sobie starożytną twierdzę, utożsamianą z granicznym miastem Tjaru (znanym też jako Tharo lub Sire). Właśnie to miasto odbił z rąk hyksoskich król Ahmose, zanim zdobył stolicę najeźdźców Awaris, o czym wspomina dokument znany jako papirus matematyczny Rhinda.

Archeolodzy odkryli w Tell el-Habua dowody walk właśnie z tamtego czasu. Szkielety znalezione w budynkach gospodarczych noszą ślady ran bojowych. Znaleziono też pozostałości spalonych budowli. Znaleziska te są datowane na okres hyksoski i Nowe Państwo.

Po zdobyciu przez Ahmose miasto Tjaru zostało rozbudowane przez Egipcjan i wzmocnione kilkoma sąsiadującymi twierdzami, tak by broniło na nowo zjednoczony kraj przed najeźdźcami z Azji, na przykład z Kanaanu (w takiej roli występuje w listach z Amarny). Z tego czasu pochodzą odkryte potężne spichlerze zbożowe, które mogły zapewnić wyżywienie stacjonującej w fortecy załodze.

Tjaru zostało odkryte w 2003 roku, jednak aż do tej pory znano tylko budowle i spichrze z okresu Nowego Państwa. Najnowsze odkrycia potwierdzają moment odbicia twierdzy z rąk Hyksosów, co wcześniej znane było tylko ze źródeł pisanych.

  • Więcej w egipskim rządowym dzienniku Al-Ahram (ang.)

Hyksosi od dawna wzbudzali zainteresowanie w związku z niektórymi podobieństwami między ich dziejami a biblijnym opisem pobytu Izraelitów w Egipcie, również w rejonie Delty.

Trwającą do dziś dyskusję na ten temat rozpoczął Józef Flawiusz (I wiek n.e.), który cytuje w swoim dziele Przeciw Apionowi wypowiedź egipskiego hellenistycznego historyka Manetona (III wiek p.n.e.) na temat Hyksosów i ich wypędzenia z Egiptu. Według cytowanego przez Flawiusza fragmentu, Maneton miał jednoznacznie utożsamić Hyksosów z Izraelitami.

Ani wykopaliska, ani inne źródła nie udzieliły ostatecznych rozstrzygnięć w tej dyskusji. Większość egiptologów uważa, że okres hyksoski nie miał związku z pobytem Izraelitów w Egipcie, przede wszystkim ze względu na różnice w chronologii. Jednak są badacze, którzy nadal wracają do tej tezy.

Zobacz też:

Ten wpis został opublikowany w kategorii Archeologia, Egipt i oznaczony tagami , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.