W Bolonii odnaleziono najstarszy zwój Tory

bolonia zwójCiekawego odkrycia dokonał w bibliotece Uniwersytetu w Bolonii tamtejszy wykładowca hebraistyki Mauro Perani. Odnalazł on najstarszy znany kompletny zwój Tory, czyli Pięcioksięgu Mojżesza.

Na bezcenny manuskrypt włoski uczony natknął się w lutym tego roku podczas aktualizowania katalogu zbiorów bibliotecznych. Zwój leżał przez z górą sto lat zupełnie zapomniany, ponieważ w roku 1889 błędnie określono datę jego powstania na XVII wiek i taką informację wpisano do katalogu. Po bliższym zbadaniu tekstu prof. Perani stwierdził, że jest on dużo starszy i liczy najpewniej około 850 lat.

Uwagę uczonego z Bolonii zwrócił fakt, że kopia Tory nie uwzględnia standardów przepisywania świętego tekstu ustanowionych przez Majmonidesa, wybitnego żydowskiego intelektualistę zmarłego na początku XIII wieku. Musiała więc powstać wcześniej, co czyni ją najstarszym znanym zwojem Prawa Mojżeszowego.

Na podstawie badań paleograficznych, czyli analizy kształtu liter, Perani ogłosił nowe datowanie manuskryptu na lata między rokiem 1155 a 1225 rokiem n.e. Potwierdziły to również badania metodą radiowęglową przeprowadzone na uniwersytetach w Salento i Chicago.

Skórzany zwój z Bolonii po rozwinięciu ma długość 36 metrów, a jego wysokość wynosi 64 centymetry. W katalogu został opisany jako „zwój 2”. Mauro Perani, który ogłosił swoje odkrycie na Facebooku, skontaktował się również z kilkoma światowej sławy specjalistami w dziedzinie tekstów judaizmu. Oni również przychylili się do jego hipotezy. Jeszcze nie wiadomo, czy zabytek zostanie wystawiony publicznie.

Tora (hebr. Sefer Torah, księga Prawa), czyli Pięcioksiąg Mojżeszowy (znany też jako Pentateuch) to pierwsza i najważniejsza część Biblii hebrajskiej (hebr. Tanach), czyli Starego Testamentu. Pierwotnie stanowiła jeden zwój, a w obecnych wydaniach składa się na nią pięć pierwszych ksiąg Biblii: Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb i Powtórzonego Prawa.

Według tradycji biblijnej księgę Tory spisał sam Mojżesz (Wyj. 34:27, Powt. 31:9). Zwój Prawa był przechowywany przez kapłanów i czytany w Izraelu, a w następnych stuleciach również kopiowany. Przynajmniej od czasów Ezdrasza (po powrocie z niewoli babilońskiej w VI wieku p.n.e.), gdy zaczęły powstawać synagogi, pojawiło się większe zapotrzebowanie na zwoje Prawa. Kopiowaniem zajmowali się zawodowi przepisywacze, czyli soferowie (Ezdr. 7:6).

Właściwie każda synagoga, zarówno w Palestynie, jak i w diasporze, posiadała swój zwój Prawa Mojżeszowego, który odczytywano i omawiano w dniu sabatu (Dzieje 15:21, 2 Kor. 3:15). Nawet po wynalezieniu kodeksu i książki, nadal posługiwano się zwojami i zwyczaj ten przetrwał w judaizmie właściwie do naszych czasów.

Dlaczego średniowieczny zwój z Bolonii jest tak cenny? Zgodnie z żydowską tradycją zniszczone lub zużyte zwoje zastępowano nowymi kopiami, a stare składowano w specjalnym miejscu, zwanym genizą. Następnie po jakimś czasie zawartość genizy uroczyście grzebano. Dlatego pomimo ich rozpowszenienia w dawnych wiekach pozostało tak niewiele starych manuskryptów. Zwój z Bolonii nie dość, że przetrwał ponad osiem stuleci, to zachował się jeszcze w całości.

Warto jednak zaznaczyć, że chociaż odkryty tekst jest najstarszym znanym zwojem Tory, to nie oznacza, jakoby był to najstarszy zachowany tekst Tory w ogóle. Pełny hebrajski tekst pierwszych pięciu ksiąg biblijnych znany jest z wcześniejszych kodeksów (ksiąg) Biblii hebrajskiej, przede wszystkim z Kodeksu Leningradzkiego (z 1008 roku) oraz częściowo zniszczonego, ale jeszcze starszego Kodeksu z Aleppo (z 920 roku).

Bolonia, miasto w północnych Włoszech, przeżywała swój rozkwit w średniowieczu, będąc wówczas jednym z największych miast w Europie. W roku 1088 powstał Uniwersytet Boloński, pierwszy uniwersytet w zachodnim świecie (studiowali tam min. Petrarka, Dante, Kopernik i Kochanowski). Średniowieczną Bolonię zamieszkiwała również prężna wspólnota Żydów. W roku 1482 ukazało się w tym mieście pierwsze drukowane wydanie hebrajskiego Pięcioksięgu Mojżeszowego.

Zobacz krótki film z prezentacji zwoju:

Czytaj też:

Ten wpis został opublikowany w kategorii Archeologia, Biblia i oznaczony tagami , , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.