Rzadki egipski sfinks w północnym Izraelu

sfinks chasorNa wyjątkowo rzadkie, bardzo stare i zagadkowe znalezisko z Egiptu natknęli się archeolodzy w ruinach dawnego kananejskiego miasta Chacor (Tel Hazor) w północnym Izraelu – poinformował dzisiaj Uniwersytet Hebrajski.

Jest to fragment granitowej figury sfinksa – zachowały się łapy mitycznego stworzenia – poświęconej Mykerinosowi, egipskiemu władcy z IV dynastii, budowniczemu jednej z trzech wielkich piramid w Gizie, który żył jakieś 4 500 lat temu.

Odkrycie jest wyjątkowe nie tylko dlatego, że jest to jedyny znaleziony w ogóle – łącznie z Egiptem – sfinks poświęcony temu faraonowi. Jest to też pierwszy egipski posąg znaleziony na terenie Lewantu, czyli Izraela, Libanu i Syrii.

Zagadką pozostaje, w jaki sposób i kiedy figura, która powstała w Egipcie okresie Starego Państwa znalazła się w kananejskim mieście, które istniało tysiąc lat później.

Chacor (lub Chasor, Chazor) było najważniejszym z państw-miast północnego Kanaanu w okresie podboju kraju przez Jozuego (Księga Jozuego 11:10). Zdobyte i zniszczone przez Izraelitów miasto zostało odbudowane kilkaset lat później przez króla Salomona, który uczynił z niego jedną ze swych północnych twierdz. Ostatecznie zniszczyli je Asyryjczycy w 732 roku p.n.e.

chacorRuiny Chacor (Tel Hazor) znajdują się na północ od Morza Galilejskiego i zajmują obszar ponad 60 hektarów, co czyni je jednym z najważniejszych stanowisk w Izraelu. Pozostałości miasta rozpoznano już w XIX wieku, ale najbardziej owocne wykopaliska rozpoczął w 1955 roku Jigael Jadin. Obecnie zaś prace kontynuują archeolodzy w Uniwersytetu Hebrajskiego, a kierują nimi prof. Amnon Ben-Tor i dr Sharon Zuckerman.

Ostatnie znalezisko rzuca zupełnie nowe światło na relacje pomiędzy Egiptem faraonów, a państwami-miastami Kanaanu w czasach sprzed podboju.

Oryginalny posąg, jak można wywnioskować z zachowanego fragmentu, był mniej więcej długi na 150 cm, szeroki na 50 cm i wysoki na 20 cm. Przedstawiał leżącego sfinksa, czyli lwa z ludzką głową, który to motyw wywodzi się z Egiptu okresu Starego Państwa. Mykerinos (eg. Menkaure) panował w Egipcie właśnie w tamtym czasie, około roku 2500 p.n.e., gdy powstawały pierwsze egipskie wizerunki sfinksów, z Wielkim Sfinskem z Gizy włącznie.

Oprócz imienia faraona Mykerinosa na granitowej podstawie, pomiędzy zachowanymi łapami, wyryte były hieroglify, które prof. Ben-Tor tłumaczy zwrotem „ukochany przez boskie objawienie, które dało mu życie wieczne”.

Według Ben-Tora napis ten wskazuje, że posąg pierwotnie znajdował się w Heliopolis (biblijne On), egipskim centrum kultu boga-słońca Ra, położonym niedaleko współczesnego Kairu. Uczony uważa, że sfinks Mykerinosa stał w jednej z tamtejszych świątyń. W jaki więc sposób dostał się do północnego Kanaanu?

Zabytek został znaleziony w warstwie pochodzącej z okresu zniszczenia Chacor, co datuje się na XIV lub XIII wiek p.n.e. Znaleziono go przy wejściu do pałacu.

Według archeologa jest prawie niemożliwe, by sfinks trafił do Kanaanu w czasach panowania Mykerinosa, ponieważ nie ma żadnych dowodów na jakiekolwiek stosunki między Egiptem a Kanaanem w III tysiącleciu p.n.e.

Bardziej prawdopodobne, że posąg został przywieziony na teren współczesnego Izraela w pierwszej połowie II tysiąclecia p.n.e., gdy Egiptem rządzili królowie znani jako Hyksosi. Władcy hyksoscy, którzy wywodzili się właśnie z terenów Kanaanu, mogli splądrować świątynię i wywieźć z Egiptu jako łup między innymi tę rzeźbę.

Jednak za najbardziej prawdopodobną uznaje uczony możliwość, że sfinks trafił do Kanaanu jako dar od któregoś z faraonów dla króla Chacor, w czasie gdy królowie kananejskich państw-miast podlegali egipskiej dominacji (XV-XIII wiek p.n.e.). Być może prezent ten miał umocnić stosunki między ówczesnym królem Egiptu, a królem Chacor, najważniejszego miasta południowego Lewantu.

[Uzupełnienie] Oto film, na którym Sharon Zuckerman omawia odkrycie:

Czytaj też:

Ten wpis został opublikowany w kategorii Archeologia, Bliski Wschód, Egipt, Izrael i oznaczony tagami , , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.