Polecana bibliografia

Poniżej przedstawiamy wybrane książki poświęcone archeologii biblijnej, o co wielokrotnie pytali nas nasi Czytelnicy.

Skupiliśmy się na pozycjach najważniejszych, dostępnych w bibliotekach, antykwariatach i księgarniach, które uznajemy za kanon w naszym języku, od którego po prostu trzeba zacząć swoją przygodę z archeologią biblijną.

Wierzymy, że nasi Czytelnicy okażą się ludźmi wnikliwymi i nie zadowolą się tylko nowinkami, które omawiamy na tej stronie, ale też zechcą zapoznać się z całością osiągnięć archeologii biblijnej. Temu ma służyć niniejszy przewodnik:

KSIĄŻKI POPULARNONAUKOWE:

ceramC. W. Ceram Bogowie, groby i uczeni. Powieść o archeologii, wyd. Państwowy Instytut Wydawniczy, wiele wydań od 1958.

Jeżeli nie czytałeś Cerama, nie wiesz nic o archeologii. Jeżeli kochasz archeologię, to pewnie ta miłość zaczęła się od Cerama. To wie każdy.

Jeśli więc chcesz cokolwiek dowiedzieć się o archeologii, po prostu musisz zacząć od TEJ książki. Jak mówi podtytuł, to „powieść o archeologii”, to właściwie szereg opowieści o uczonych i ich przygodach, nieopisanych trudnościach i przebłyskach geniuszu. O spełnionych marzeniach i o zagadkach, które rozwiązuje łopata archeologa.

Napisana w połowie XX wieku powieść-opowieść przybliża wszystkie najważniejsze odkrycia archeologów od Pompejów, poprzez Egipt i Troję, aż po Asyrię i Babilon. Niczym kryminał czyta się o odcyfrowaniu zapomnianych pism, a historie o rabusiach grobowców czy podróżach w głąb nieznanych lądów to prawdziwa literatura przygodowa.

Wiele z opisanych przez niemieckiego pisarza odkryć zainteresuje też miłośników historii biblijnej. I choć czasem Ceram powiela stereotypy swoich czasów, to dopiero poznanie historii wielkich odkryć XIX i XX wieku pozwala w pełni zrozumieć znaczenie odkryć dzisiejszych.

Polecamy tę pozycję jako pierwsze wprowadzenie do archeologii jako takiej.

***

thompsonJ. A. Thompson Biblia i archeologia, wyd. Instytut Wydawniczy Pax, 1965.

Prof. John Arthur Thompson (1913-2002) był wybitnym australijskim biblistą i archeologiem. Z powodzeniem łączył te dwie dziedziny zarówno jako praktyk, jak i wykładowca akademicki. Na początku lat pięćdziesiątych współpracował z amerykańską misją archeologiczną na Bliskim Wschodzie (ASOR), którą wówczas kierował prof. William F. Albright. Prowadził wykopaliska w ruinach rzymskiego Jerycho oraz w biblijnym Dibonie.

Jako uczeń i kontynuator prof. Albrighta, Thompson niezmiernie przyczynił się do rozwoju archeologii biblijnej jako równorzędnej do innych gałęzi nauki. Jego książka, wydana po raz pierwszy w 1962 roku, nie tylko systematyzuje ponad stuletnie wyniki badań archeologicznych, ale przede wszystkim je porządkuje i wyjaśnia. Idąc za historią biblijną Thompson przybliża Czytelnikowi związane z nią osiągnięcia archeologii.

W odróżnieniu jednak od wspomnianej poniżej pracy prof. Albrighta, książka Thompsona w całości koncentruje się na związkach między Biblią a archeologią. Może być więc świetnym wprowadzeniem dla osób już zainteresowanych Biblią, które zastanawiają się nad jej historycznością.

Polecamy tę pozycję jako pierwsze wprowadzenie do archeologii biblijnej.

***

hornSiedfried H. Horn Z archeologią przez kraje biblijne, wyd. Znaki Czasu, 1989. Wznowienia w 2000 i 2015.

Klasyczny i cieszący się niesłabnącym uznaniem archeologiczny przewodnik po krajach biblijnych. Książka w przystępny, popularyzatorski sposób omawia najważniejsze miejsca oraz odkrycia archeologiczne mające związek z Biblią.

Autor był wykładowcą archeologii biblijnej oraz biblistą. Prowadził wykopaliska między innymi w Heszbonie i Tell Balata, czyli biblijnym Szechem. Głównie w latach 50-tych i 60-tych odwiedzał najważniejsze miejsca na Bliskim Wschodzie i w Egipcie. Książka jest relacją z podróży po tych miejscach.

Ze względu na osobisty charakter i raczej przeglądowy dobór tematów, książkę czyta się lekko. Może być więc wprowadzeniem dla mniej zainteresowanych.

***

OPRACOWANIA NAUKOWE:

encyklopedia0001

Encyklopedia archeologiczna Ziemi Świętej, opracowanie Avraham Negev, wyd. Wydawnictwo Da Capo, 2002.

Naukowe kompendium wiedzy o odkryciach archeologicznych z krajów biblijnych. Hasła zawierają lapidarne opisy wszystkich ważnych stanowisk z Izraela i krain sąsiednich oraz omówienia zagadnień związanych z życiem codziennym, kulturą, geografią i osiągnięciami technicznymi starożytności, a także opisy głównych epok archeologicznych.

Autorami haseł w encyklopedii jest 32 najwybitniejszych archeologów (głównie izraelskich i amerykańskich) specjalizujących się w archeologii biblijnej i dziedzinach pokrewnych, min. Yohanan Aharoni, Amnon Ben-Tor, Nelson Glueck, Amihai Mazar, Ehud Netzer, Yigal Shiloh czy Avraham Negev, który całość opracował. To głównie oni przyczynili się do olbrzymiego postępu w archeologii Izraela, jaki nastąpił po 1967 roku.

Encyklopedia liczy ponad 460 stron, zawiera ponad 600 haseł i ponad 300 zdjęć, a także pomocny słowniczek terminów, zestawienie materiałów źródłowych i szczegółowe tabele chronologiczne. Wydanie polskie oparte jest na zrewidowanej edycji angielskiej z roku 2000.

***

albright

William Foxwell Albright, Archeologia Palestyny, wyd. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1964.

Podstawowe dzieło jednego z najważniejszych uczonych zajmujących się archeologią Palestyny (czyli dzisiejszego Izraela) nazywanego „ojcem archeologii biblijnej”.  Książka jest jednak pisana z naukowego punktu widzenia.

Prof. Albright (1891-1971) był cenionym orientalistą i specjalistą w dziedzinie ceramiki, wykładowcą filologii semickiej na Uniwersytecie Johna Hopkinsa i dyrektorem Amerykańskiej Szkoły Studiów Orientalnych (ASOR) w Jerozolimie. Już od lat 20-tych kierował wykopaliskami w Palestynie i przez następne dziesięciolecia stał się słusznie niekwestionowanym autorytetem w tej dziedzinie.

Książka wprowadza czytelnika zarówno w tajniki warsztatu pracy archeologa, jak i zapoznaje go z wynikami wykopalisk prowadzonymi na terenie Palestyny od przybycia tam pierwszych ekspedycji. Kolejne rozdziały omawiają następujące po sobie epoki archeologiczne oraz takie zagadnienia, jak pismo i literatura oraz życie codzienne. Dwa z rozdziałów poświęcone są odniesieniu archeologii do Biblii jako źródła historycznego.

Pomimo, iż od wydania minęło sporo lat, praca Albrighta jest nadal aktualna w sprawach, które porusza. Odkrycia archeologiczne się wszak nie starzeją, a im – nie ich interpretacji – poświęca autor najwięcej miejsca.

Warto wspomnieć, że polskie wydanie (PWN, 1964) nie ominęły drobne ingerencje cenzury komunistycznej, która w kilku miejscach rozmyła uwagi Albrighta o historycznej wiarygodności przekazów biblijnych. O tych zmianach można przeczytać tutaj.

***

gadecki01gadecki02

Stanisław Gądecki Archeologia biblijna, tom 1 i 2, wyd. Gaudentinum, Gniezno 1994.

Omówienie najważniejszych odkryć archeologii krajów biblijnych. Książka została napisana w formie akademickiego podręcznika. Dwutomowe wydanie liczy 462 strony i zawiera wiele barwnych ilustracji.

Autor jest obecnie biskupem katolickim. Biblistykę i archeologię biblijną studiował na kościelnych uczelniach w Rzymie i Jerozolimie, gdzie uzyskał tytuł doktora.

***

Kolejne pozycje będą systematycznie dodawane. Jeśli macie jakieś propozycje (do umieszczenia w kanonie lub osobnego zrecenzowania), piszcie na maila.