Polecana bibliografia

Poniżej przedstawiamy wybrane książki poświęcone archeologii biblijnej, o co wielokrotnie pytali nas nasi Czytelnicy.

Skupiliśmy się na pozycjach najważniejszych, dostępnych w bibliotekach, antykwariatach i księgarniach, które uznajemy za kanon w naszym języku, od którego po prostu trzeba zacząć swoją przygodę z archeologią biblijną.

Wierzymy, że nasi Czytelnicy okażą się ludźmi wnikliwymi i nie zadowolą się tylko nowinkami, które omawiamy na tej stronie, ale też zechcą zapoznać się z całością osiągnięć archeologii biblijnej. Temu ma służyć niniejszy przewodnik:

KSIĄŻKI POPULARNONAUKOWE:

ceramC. W. Ceram Bogowie, groby i uczeni. Powieść o archeologii, wyd. Państwowy Instytut Wydawniczy, wiele wydań od 1958.

Jeżeli nie czytałeś Cerama, nie wiesz nic o archeologii. Jeżeli kochasz archeologię, to pewnie ta miłość zaczęła się od Cerama. To wie każdy.

Jeśli więc chcesz cokolwiek dowiedzieć się o archeologii, po prostu musisz zacząć od TEJ książki. Jak mówi podtytuł, to „powieść o archeologii”, to właściwie szereg opowieści o uczonych i ich przygodach, nieopisanych trudnościach i przebłyskach geniuszu. O spełnionych marzeniach i o zagadkach, które rozwiązuje łopata archeologa.

Napisana w połowie XX wieku powieść-opowieść przybliża wszystkie najważniejsze odkrycia archeologów od Pompejów, poprzez Egipt i Troję, aż po Asyrię i Babilon. Niczym kryminał czyta się o odcyfrowaniu zapomnianych pism, a historie o rabusiach grobowców czy podróżach w głąb nieznanych lądów to prawdziwa literatura przygodowa.

Wiele z opisanych przez niemieckiego pisarza odkryć zainteresuje też miłośników historii biblijnej. I choć czasem Ceram powiela stereotypy swoich czasów, to dopiero poznanie historii wielkich odkryć XIX i XX wieku pozwala w pełni zrozumieć znaczenie odkryć dzisiejszych.

Polecamy tę pozycję jako pierwsze wprowadzenie do archeologii jako takiej.

***

thompsonJ. A. Thompson Biblia i archeologia, wyd. Instytut Wydawniczy Pax, 1965.

Prof. John Arthur Thompson (1913-2002) był wybitnym australijskim biblistą i archeologiem. Z powodzeniem łączył te dwie dziedziny zarówno jako praktyk, jak i wykładowca akademicki. Na początku lat pięćdziesiątych współpracował z amerykańską misją archeologiczną na Bliskim Wschodzie (ASOR), którą wówczas kierował prof. William F. Albright. Prowadził wykopaliska w ruinach rzymskiego Jerycho oraz w biblijnym Dibonie.

Jako uczeń i kontynuator prof. Albrighta, Thompson niezmiernie przyczynił się do rozwoju archeologii biblijnej jako równorzędnej do innych gałęzi nauki. Jego książka, wydana po raz pierwszy w 1962 roku, nie tylko systematyzuje ponad stuletnie wyniki badań archeologicznych, ale przede wszystkim je porządkuje i wyjaśnia. Idąc za historią biblijną Thompson przybliża Czytelnikowi związane z nią osiągnięcia archeologii.

W odróżnieniu jednak od wspomnianej poniżej pracy prof. Albrighta, książka Thompsona w całości koncentruje się na związkach między Biblią a archeologią. Może być więc świetnym wprowadzeniem dla osób już zainteresowanych Biblią, które zastanawiają się nad jej historycznością.

Polecamy tę pozycję jako pierwsze wprowadzenie do archeologii biblijnej.

***

hornSiedfried H. Horn Z archeologią przez kraje biblijne, wyd. Znaki Czasu, 1989. Wznowienia w 2000 i 2015.

Klasyczny i cieszący się niesłabnącym uznaniem archeologiczny przewodnik po krajach biblijnych. Książka w przystępny, popularyzatorski sposób omawia najważniejsze miejsca oraz odkrycia archeologiczne mające związek z Biblią.

Autor był wykładowcą archeologii biblijnej oraz biblistą. Prowadził wykopaliska między innymi w Heszbonie i Tell Balata, czyli biblijnym Szechem. Głównie w latach 50-tych i 60-tych odwiedzał najważniejsze miejsca na Bliskim Wschodzie i w Egipcie. Książka jest relacją z podróży po tych miejscach.

Ze względu na osobisty charakter i raczej przeglądowy dobór tematów, książkę czyta się lekko. Może być więc wprowadzeniem dla mniej zainteresowanych.

***

OPRACOWANIA NAUKOWE:

encyklopedia0001

Encyklopedia archeologiczna Ziemi Świętej, opracowanie Avraham Negev, wyd. Wydawnictwo Da Capo, 2002.

Naukowe kompendium wiedzy o odkryciach archeologicznych z krajów biblijnych. Hasła zawierają lapidarne opisy wszystkich ważnych stanowisk z Izraela i krain sąsiednich oraz omówienia zagadnień związanych z życiem codziennym, kulturą, geografią i osiągnięciami technicznymi starożytności, a także opisy głównych epok archeologicznych.

Autorami haseł w encyklopedii jest 32 najwybitniejszych archeologów (głównie izraelskich i amerykańskich) specjalizujących się w archeologii biblijnej i dziedzinach pokrewnych, min. Yohanan Aharoni, Amnon Ben-Tor, Nelson Glueck, Amihai Mazar, Ehud Netzer, Yigal Shiloh czy Avraham Negev, który całość opracował. To głównie oni przyczynili się do olbrzymiego postępu w archeologii Izraela, jaki nastąpił po 1967 roku.

Encyklopedia liczy ponad 460 stron, zawiera ponad 600 haseł i ponad 300 zdjęć, a także pomocny słowniczek terminów, zestawienie materiałów źródłowych i szczegółowe tabele chronologiczne. Wydanie polskie oparte jest na zrewidowanej edycji angielskiej z roku 2000.

***

albright

William Foxwell Albright, Archeologia Palestyny, wyd. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1964.

Podstawowe dzieło jednego z najważniejszych uczonych zajmujących się archeologią Palestyny (czyli dzisiejszego Izraela) nazywanego „ojcem archeologii biblijnej”.  Książka jest jednak pisana z naukowego punktu widzenia.

Prof. Albright (1891-1971) był cenionym orientalistą i specjalistą w dziedzinie ceramiki, wykładowcą filologii semickiej na Uniwersytecie Johna Hopkinsa i dyrektorem Amerykańskiej Szkoły Studiów Orientalnych (ASOR) w Jerozolimie. Już od lat 20-tych kierował wykopaliskami w Palestynie i przez następne dziesięciolecia stał się słusznie niekwestionowanym autorytetem w tej dziedzinie.

Książka wprowadza czytelnika zarówno w tajniki warsztatu pracy archeologa, jak i zapoznaje go z wynikami wykopalisk prowadzonymi na terenie Palestyny od przybycia tam pierwszych ekspedycji (w tej części bezcenne osobiste wspomnienia prof. Albrighta). Kolejne rozdziały omawiają następujące po sobie epoki archeologiczne oraz takie zagadnienia, jak pismo i literatura oraz życie codzienne. Dwa z rozdziałów poświęcone są odniesieniu archeologii do Biblii jako źródła historycznego.

Pomimo, iż od wydania minęło sporo lat, praca Albrighta jest nadal aktualna w sprawach, które porusza. Odkrycia archeologiczne się wszak nie starzeją, a im – nie ich interpretacji – poświęca autor najwięcej miejsca.

Warto wspomnieć, że polskie wydanie (PWN, 1964) nie ominęły drobne ingerencje cenzury komunistycznej, która w kilku miejscach rozmyła uwagi Albrighta o historycznej wiarygodności przekazów biblijnych. O tych zmianach można przeczytać tutaj.

***

gadecki01gadecki02

Stanisław Gądecki Archeologia biblijna, tom 1 i 2, wyd. Gaudentinum, Gniezno 1994.

Systematyczne i treściwe omówienie najważniejszych odkryć archeologicznych z krajów biblijnych, przede wszystkim z Izraela. Pierwszy tom (462 strony) został napisany w formie akademickiego podręcznika, który przybliża podstawy samej archeologii biblijnej i omawia jej osiągnięcia od prehistorii do czasów rzymskich. Zawiera sporo rycin, planów i mapek oraz tłumaczeń inskrypcji. Zaletą książki Gądeckiego jest zebranie całości osiągnięć archeologii biblijnej w jednym podręczniku. Z drugiej strony jest to jednak opracowanie wtórne wobec prac wcześniejszych, przede wszystkim Albrighta (zob. wyżej), które nie wnosi żadnego świeżego spojrzenia. Drugi tom dużo krótszy (156 stron + wklejka) to w połowie spis ilustracji i indeks rzeczowy a w połowie rozciągnięty na 67 stron spis bibliograficzny (sic!), ale na szczęście też dodatek zawierający 148 barwnych ilustracji.

Autor jest obecnie biskupem katolickim. Biblistykę i archeologię biblijną studiował na kościelnych uczelniach w Rzymie i Jerozolimie, gdzie uzyskał tytuł doktora. Jego książka jest jednak napisana ze świeckiego, nie biblijnego, punktu widzenia.

***

Wkrótce kolejne pozycje.

Reklamy